Get Adobe Flash player

Kajakarstwo

HISTORIA KAJAKARSTWA

Dzieje wodnych dyscyplin sportu sięgają daleko wstecz, a świadczą o tym liczne, do dziś zachowane pamiątki z przeszłości, które w zależności od miejscowych warunków powstały różne typy łodzi: od starych canoe, używanych do dziś przez północnoamerykańskich Indian z plemienia Irokezów, Siuksów i Apaczów do kajaków Eskimosów, konstruowanych z przeróżnych materiałów. To właśnie na canoe Indianie dokonywali cudów zręczności na górskich rzekach kanadyjskich, podczas gdy Eskimosi doprowadzili do perfekcji jazdę na kajakach po morzu.

Eskimosi, w walce z morskimi falami, używali canoe zbudowanego ze szkieletu wykonanego z drewnianych listew lub z kości, które obciągali skórą reniferów albo fok, zostawiając jedynie niewielki otwór, przez który wchodzili do kajaka. Przy tym typie łodzi potrzebne było wiosło, mające pióra po obu stronach. W ten oto sposób powstał prototyp kajaka.

Kajakarstwo współczesne trafiło do Europy na przełomie lat 50. i 60. XIX wieku. Zaczęto wtedy używać łodzi wzorowanych na kajakach eskimoskich. Pierwszy na świecie klub kajakarski założył szkocki prawnik John McGregory, który w 1865 roku zbudował Rob Roy'a - kajak drewniany z poszyciem klepkowym, przepływając nim nową techniką wiosłowania - twarzą do kierunku jazdy, rzeki Wielkiej Brytanii i w Europie.
W latach 70 XIX wieku rozpoczęto w Kanadzie produkowanie drewnianych kanadyjek wzorowanych na indiańskich łodziach z kory brzozowej. Te drewniane kanadyjki stały się wkrótce równie popularne, jak kajaki. W 1886 roku w USA zorganizowano pierwsze międzynarodowe regaty, które odbywają się do dnia dzisiejszego, pod nazwą International Challenge Cup.
19 stycznia 1924 roku w Kopenhadze powstała międzynarodowa organizacja, nazywana pierwotnie IRK (Internationale Repraesentschaft fuer Kanusport), a w 1946 roku przemianowana została na ICF (International Canoe Federation).

Po raz pierwszy mistrzostwa Europy odbyły się w Pradze w 1933 roku. Natomiast pierwsze mistrzostwa świata zorganizowano w Szwecji w 1938 roku. W skład programu igrzysk olimpijskich kajakarstwo zostało włączone w 1936 roku w Berlinie. Jednak wcześniej ta kajakarstwo zagościło na arenach olimpijskich - w 1924 roku, jako dyscyplina pokazowa. Do udziału w zawodach zgłaszali się tylko mężczyźni, natomiast kobiety rozpoczęły rywalizację od 1948 roku.

W Berlinie wystartowało 19 reprezentacji, w tym także dwóch Polaków: Antoni Bazaniak i Marian Kozłowski. Startowali oni w konkurencji K-2 10000 m zajmując 11. miejsce.
W Polsce za prekursora kajakarstwa uchodzi etnograf Zygmunt Gloger, który w 1872 roku odbył wiele wycieczek po Wiśle, Bugu, Niemnie i Biebrzy. Kajaki typu wyczynowego pojawiły się w Warszawie w 1887 roku, natomiast pierwsze wyścigi kajakarzy miały miejsce w 1896 roku na Wiśle, na dystansie 1000 m.

Za początek zorganizowanej działalności uważa się rok 1928, kiedy to w ramach Polskiego Związku Narciarskiego powstała Komisja Kajakowa mieszcząca się w Krakowie,  a  w 1930 roku Komisja przeistoczyła się w samodzielny Polski Związek Kajakowy. Pierwsze mistrzostwa Polski w kajakarstwie zorganizowano w 1932 roku na Wiśle w okolicach Krakowa. W latach 1933-1939 odbyło się dziesięć kolejnych mistrzostw Polski w kajakarstwie, a ponadto w roku 1934, 1935 i 1937 - górskich mistrzostw Polski.

Największymi sukcesami międzynarodowymi w tym okresie był udział w olimpiadzie osady K-2 w składzie Antoni Bazaniak - Marian Kozłowski oraz zdobycie srebrnego medalu przez Czesława Sobieraja w biegu K-1 na 10000 m. Podczas I Mistrzostw Świata w Vaxholm w 1938 roku. W czempionatach Europy w 1957 roku w Gandawie Stefan Kapłaniak zdobył pierwszy po wojnie brązowy medal w K-1 na 500 m.

 

GENEZA I HISTORIA KAJAKA

Mówiąc o kajaku należy sprecyzować jego pojęcie. Według definicji i kategorii sportowych jest to łódź o kształcie wrzecio­nowatym, ostro zakończona na dziobie i rufie, przykryta pokładem z kokpitem, w którym siedzi kajakarz twarzą do kierunku jazdy i napędza ją wiosłem dwu piórowym, trzymanym swobodnie w rękach i nie opartym o żadne urządzenie. Kanadyjka różni się od kajaka tym, że ma dziób i rufę nie tak długie jak kajak i charak­te­ry­stycznie podwinięte do góry, może mieć pokład lub nie, a zawodnik klęczy na jednym kolanie i posługuje się wiosłem jedno­piórowym swobodnie trzymanym w rękach. Ta forma łodzi, jak i sposób wiosłowania, przetrwały do dzisiaj od czasów najdawniejszych.

Wśród licznych definicji kajaka należałoby przytoczyć jedną podaną przez Zbigniewa Grzywa­czew­skiego, Stefana Kalickiego, Juliusza Kruszew­skiego i Przemysława Nocona w „Ilustrowanej encyklopedii dla wszystkich — okręty i żegluga". Mówi ona o tym, że kajak jest lekką łódką jedno­osobową lub dwuosobową, częściowo zapokła­dowaną, napędzaną wiosłami dwu-piórowymi przez wioślarzy siedzących w kierunku jazdy. Kajaki charak­te­ryzują się bardzo lekką konstrukcją i małym zanurzeniem, wykonywane są z drewna, sklejki lub z tworzyw sztucznych, jako nieroz­bieralne lub składane (składaki). Pierwotne konstrukcje kajaków stosowane były przez Eskimosów i miały poszycie skórzane. Niektóre kajaki bywają wyposażone w sprzęt żaglowy i boczne miecze.

W najdaw­niejszych czasach łódź była podstawowym sprzętem domowym. Służyła do podró­żowania, polowania i walki z innymi plemionami. Dzisiejszy kajak, łódź wioślarska, tratwa, żaglówka — to nie tylko w przenośni — ze wspólnego pnia. Drzewo genealo­giczne wodnych dyscyplin sportu i turystyki sięga daleko wstecz i jest mocno rozga­łęzione. Świadczą o tym liczne, do dziś zachowane pamiątki z przeszłości. One to właśnie mówią, jak w zależności od miejscowych warunków powstawały różne typy łodzi: od starych kanoe, używanych do dziś przez północ­no­ame­ry­kańskich Indian z plemion: Irokezów, Siuksów i Apaczów do kajaków Eskimosów, konstru­owanych z przeróżnych materiałów. Trzeba dodać, że właśnie na kanoe Indianie dokonywali cudów zręczności na górskich rzekach kanadyjskich, podczas gdy Eskimosi dopro­wadzili do perfekcji jazdę na kajakach po morzu. Mówią o tym ludowe przekazy: legendy, ballady i pieśni, których ślady znajdujemy w literaturze ludzi białych, a także potomków miesz­kańców tych krain.

Wykopaliska arche­olo­giczne stale pozwalają przesuwać wstecz datę narodzin kajaka i kanoe. Np. brytyjski archeolog sir Leonard Wolley, prowadzący badania w ruinach miasta Ur znajdu­jącego się na terytorium dzisiejszego Iraku, znalazł grób jednego z sumeryjskich królów. W grobie znajdował się wykonany ze srebra model kanoe i wiosła. Wiek tego znaleziska ocenia się na około 6000 lat. Prace wykopa­liskowe prowadzone w Egipcie dowodzą, że już na ponad 2000 lat p.n.e. były tam w użytku łodzie, podobne kształtem do wielo­oso­bowych kanadyjek. Sposób wiosłowania Egipcjan podobny był do stylu stoso­wanego przez Indian. W sławnym muzeum perga­mońskim w Berlinie znajduje się rysunek, ryty w kamieniu, przed­sta­wiający taką właśnie kanadyjkę z ośmioma wioślarzami. Natomiast rzeźby w pałacu w Korsabat przekonują nas, że stylem kanadyjskich Indian wiosłowali także Fenicjanie. Podobnie zresztą jak Wikingowie. W tym ostatnim przypadku dowodem jest łódź wojenna wykopana w Szlezwiku, a pochodząca z ok. III w. n.e.

Najstarsze informacje o kajakach czerpiemy zarówno z legend, jak i wykopalisk, znaków runicznych i rzeźb archa­icznych. Warto przypomnieć np. treść starej pieśni islandzkiej, eddy, która mówi o cudownej łodzi Skiddlandmir. Odyn — skandy­nawski bóg wojny, wichru i śmierci mógł ją złożyć i schować do kieszeni kaftana. Jak głosi podanie — konstruktorem tego mitolo­gicznego składaka był karzeł Sindri. Inna opowieść potwierdza chyba fakt, że ludzie północy od bardzo dawna znali składane kajaki. Mówi ona bowiem, że tak zwani Finsee, pół ryby — pół ludzie po wyjściu na ląd zrzucali rybią łuskę i stawali się normalnymi ludźmi. Należy przypuszczać, że po prostu zdejmowali oni skórzane składaki, w których przemierzali morskie odmęty.

O znaczeniu kajaka dla ludzi północy mówią prehi­sto­ryczne znaki runiczne odkryte w jaskiniach, w których ongiś zamiesz­kiwali przodkowie Skandynawów. Obok rysunków nart widnieją tam również wizerunki kajaka. Natomiast na podstawie wykopalisk kanadyjskich udało się odtworzyć szczegóły budowy pierwotnych kanoe. Winnetou i inni bohaterowie powieści Karola Maya mieli szczęście podróżować nie tylko na grzbiecie koni, lecz także w zwinnych, w różne kolory pomalo­wanych kanoe z kory drzew, głównie z brzozy. Północni sąsiedzi Indian, Eskimosi, nie mogli w żaden sposób korzystać z przykładu Irokezów i innych plemion. W walce z morskimi falami potrzebne im były zupełnie inne łodzie niż kanoe z kory. Musiały one być podobnie szybkie i zwrotne, ale jedno­cześnie znacznie bardziej szczelne. Szkielet wykonany z kości lub ości obciągali skórą reniferów albo fok, zosta­wiając jedynie niewielki otwór, przez który wchodzili do kajaka. Otwór ten uszczelniany był skórzaną odzieżą Eskimosów. Przy tym typie łodzi potrzebne było inne wiosło mające pióra po obu stronach. W ten oto sposób powstał prototyp kajaka, który aż do dnia dzisiejszego uległ niewielkim tylko zmianom. Eskimosi osiągnęli prawdziwie mistrzowski poziom w posłu­giwaniu się kajakami. Jak pisze w swej książce arcybiskup Uppsali, Olaus Magnus, w 1597 r. widział on w Aslo (dzisiejszym Oslo), jak sprawnie Eskimosi posłu­giwali się kajakami. Już wtedy potrafili oni wykonywać „eskimoskę", a więc posiedli umiejętność, którą obecnie powinien mieć każdy zawodnik, jeżeli w przypadku wywrotki nie chce opuścić kajaka, a znowu móc wiosłować. Tak więc prawzo-rem dzisiejszego kajaka jest wąskie czółno eskimoskie (co w języku Lapoń­czyków i Eskimosów brzmi „Ka-i-ak"), zwane też kajakiem grenlandzkim lub alaskim w zależności od okolicy skąd pochodził pierwowzór. Mniejsza łódź używana przez kobiety nosiła nazwę „umiak". Egzem­plarze kajaka eskimo­skiego można oglądać m.in. w muzeach etnogra­ficznych budapesz­tańskim i florenckim. Są to łodzie o linii w zasadzie mało różniącej się od używanych do dziś w myśliwstwie, rybołówstwie, turystyce i jako środek komunikacji wodnej. Kajak pierwotny — obok nart — był zasad­niczym środkiem lokomocji ludów dalekiej północy. Posłu­giwali się nim mieszkańcy obu brzegów Cieśniny Beringa, nazywając go „bajdarami" (która to nazwa do dziś przetrwała w języku rosyjskim), mieszkańcy Wysp Aleuckich, Czukczowie i syberyjscy Samojedzi. Natomiast prawzór kanadyjek powstał na wschodnich wybrzeżach Kanady. Znane były one również wśród Indian uprawia­jących myślistwo i rybołówstwo, zamiesz­ku­jących północną Alaskę. Staro­in­diańskie mity mówią o perfekcji jazdy indiańskich myśliwych w swych „canoe", którzy swobodnie pływali na górskich rzekach kanadyjskich, pełnych porohów skalnych, katarakt i wodospadów. Ich ślady znajdujemy w powie­ściach Londona, Meyne Reida, Curwooda czy Grey Ohla — Szarej Sowy. Tak więc można stwierdzić, że używane obecnie w sporcie i turystyce kanadyjki pochodzą w prostej linii od czółen Indian północ­no­ame­ry­kańskich. Sama zaś nazwa z pewnością wywodzi się z wysp Morza Karaib­skiego. Kiedy na przełomie piętnastego i szesnastego wieku przybyli tam Hiszpanie i Portu­galczycy, mieszkańcy wysp nazywali swe czółna „canagua", która to nazwa została przez odkrywców przekręcona na „canoa". Od tego słowa powstało angielskie canoe, niemieckie kanu i francuskie canot.

Kształt i forma kajaków i kanadyjek były na przestrzeni wieków różne. Różne były również sposoby ich budowania: od oparcia kształtu na szkielecie z ości ryb i drewna, obcią­gniętym powłoką ze skóry foki lub morsa, zszytej ścięgnami reniferów uszczel­nionymi tłuszczem, poprzez kajaki o drewnianym szkielecie z klepek, sklejek lub forniru cedrowego, mahoniowego czy innego szlachetnego gatunku drewna (regatówki), do bezsz­kie­le­towego z płótna, mat szklanych i żywic polie­strowych. Kanadyjki natomiast w swej pierwotnej formie były drążone z pnia a z czasem budowano je przez obcią­gnięcie szkieletu płatami kory zszytymi włóknem z korzeni jodły. Kształt kajaków i kanadyjek wyczy­nowych znacznie odbiegł od swego pierwowzoru, gdyż został dosto­sowany do wymogów zawodów, a więc do szybkiego poruszania się po wodzie. W sporcie wyczynowym kanadyjki pojawiły się później od kajaków. Natomiast reasumując problem genezy kajaka i kanadyjki, należy stwierdzić, że oprócz głównej linii rozwojowej jednostek pływa­jących, mamy również linie boczne, które osiągnęły już na tym etapie swój punkt szczytowy. Są to właśnie skórzaki — łodzie ze skóry na drewnianym szkielecie a więc kajaki i umiaki eskimoskie, lub łodzie z kory drzew (gre i vindla w Australii, kanadyjka Indian z Ameryki Północnej czy anan Indian z Ziemi Ognistej). Jednostki te świadczą o olbrzymiej umiejętności przysto­sowania się człowieka do warunków każdego środowiska. Trzeba jeszcze mocno podkreślić, że grenlandzkie umiaki i kajaki ze skóry są co najmniej rówie­śnikami dłubanek.

Pierwsze zapoznały się z kajakami narody żeglujące po morzach północnych –przede wszystkim Anglicy, oni też rozpo­wszechnili je w Europie. Angielski badacz Burrcugh, który w II połowie XVI wieku przebywał wśród Samojedów, już w 1556 roku wspomina o kajakach jako o najpo­waż­niejszym środku komunikacji wodnej oraz myślistwa. W 1723 r. nieznany Saksończyk przed­stawił Augustowi Mocnemu, na Łabie, łódź o kształcie kajaka, nazwaną kieszonkową. Jednak dalszych losów tej łodzi nie przekazano, więc należy wnioskować, że król nie docenił tego „cudu techniki". James Cook, który w latach 1790-tych był na Aleutach, z zachwytem pisze o kajaku jako o skutecznym środku transportu.

 

 

 

 

 

 

 

Licznik odwiedzin

Ilość wizyt: 67877

Ilość osób online: 5 guests