Get Adobe Flash player

Przyroda, klimat, geologia

Wieprz to rzeka długości 303 km jest prawostronnym dopływem Wisły o powierzchni dorzecza – 10 415 km2. Wypływa na Roztoczu Środkowym, na wysokości 273 m n.p.m., wśród bagnistych łąk, z Jeziora Wieprzowego w Wieprzowie Tarnawackim (rezerwat - Tarnawatka Tartak), około 5 km na północ od Tomaszowa Lubelskiego; po kilku kilometrach biegu Wieprz przepływa przez kompleks stawów; w górnym biegu płynie z pd.-wsch. na pn.-zach.; na całej długości biegu wykazuje zależność od tektoniki podłoża — w górnym biegu od spękań utworów kredowych; między Krasnobrodem a Zwierzyńcem, ponad korytem rzeki występują 2 tarasy: dolny — wąski, zalewowy, wyższy — szerszy, nad-zalewowy; dolina Wieprza w obrębie tarasu nadzalewowego, na południe od Zwierzyńca zasypana piaskami, uformowanymi w wydmy porośnięte lasami; między Zwierzyńcem a Szczebrzeszynem rzeka tworzy łuk i przełomową doliną płynie przez Roztocze ku pn.-wsch.; w rejonie Zwierzyńca Roztoczański Park Narodowy; na całym odcinku między Zwierzyńcem a Szczebrzeszynem kontrast urzeźbienia zboczy doliny, uwarunkowany litologicznie, na prawym zboczu odsłania się margiel lub opoka, na lewym — pokrywa lessowa z rozcięciami erozyjnymi (parowy, wąwozy), w dnie doliny piaski; w okolicach Szczebrzeszyna rzeka, podcinając zbocza doliny, wpływa na obszar Padołu Zamojskiego, gdzie ponad dnem doliny wznoszą się garby kredowe o przebiegu równoleżnikowym, sięgające do około 220 m n.p.m.; Wieprz stanowi zachodnią granicę wołyńskiej krainy geobotanicznej, a zarazem prowincji pontyjsko-pannońskiej i wsch. granicę zasięgu buka i jodły. Z Padołu Zamojskiego Wieprz płynie w szerokiej do 2 km dolinie, między dwiema wyniosłościami: na zachód Wyniosłością Giełczewską, z porozcinaną krawędzią od strony doliny Wieprz, a na wschodzie — Działami Grabowieckimi; zbocza doliny rzeki, zbudowane z kredy i grubo pokryte lessami oraz piaskami, są wysokie i strome, szczególnie w rejonie Tarzymiechy, Tarnogóry, Dworzysk, Krasnegostawu i poniżej Stężycy; ponad dnem doliny szeroki i wysoki (12-22 m) taras, zwłaszcza między Tarnogórą a Krasnymstawem (ponad 20 m nad poziomem Wieprza), z urwistymi zboczami, podcinanymi szczególnie przy wysokich stanach wody, zbudowanymi z utworów rzecznych (iły, mułki, piaski, żwiry). W obrębie Obniżenia Drohuckiego, między Stężycą a Łańcuchowem, Wieprz płynie z pd.-wsch. na pn.-zach., wyznaczając granicę między Wyżyną Lubelską a Polesiem Zachodnim; w rejonie Łańcuchowa i Wólki Łańcuchowskiej rzeka tworzy liczne meandry, szerokość doliny sięga 3-4 km; w okolicach Borowicy, Dorohuczy, Milejowa — niewielkie lasy; w Borowicy odchodzi Kanał Wieprz-Krzna, który do Trawnik biegnie równolegle do Wieprza. Między Łęczną a Kijanami Kościelnymi rzeka przepływa przełomową doliną przez wał kredowy przykryty utworami czwartorzędowymi; szerokość dna doliny 100-300 m, zbocza strome, z odsłonięciami kredy; odcinek pod względem krajobrazowym wyjątkowy - nagie ściany kredowe w okolicach Nowogrodu wznoszą się do 20 m ponad poziom rzeki; leżą na nich utwory czwartorzędowe; poniżej Kijan Kościelnych powierzchnia kredowa obniża się; w rejonie Zawieprzyc i Spiczyna stawy rybne. Wieprz opuszcza Wyżynę Lubelską, wpływając na obszar Wysoczyzny Lubartowskiej, należącej już do Nizin Środkowopolskiej; płynie na pn.-zach. prawie do ujścia Tyśmienicy, po czym skręca na zachód i płynie dalej przez Pradolinę Wieprza; na odcinku między Czerniejowem a Chlewiskami zachował się wyższy taras Wieprza, wznoszący się około 10 m ponad dno doliny.

Koryto Wieprza zachowało naturalny, silnie meandrujący charakter. Towarzyszą mu liczne starorzecza i zastoiska. W dolinie rzeki położonych jest kilka kompleksów stawów. W dnie doliny dominują, rozległe ekstensywnie uzytkowane łąki o zmiennym uwilgoceniu. Lokalnie występują płaty łęgów i zakrzaczeń wierzbiowych oraz płaty muraw napiaskowych

W południowo-zachodniej części ostoi znajduje się kompleks leśny (bory świeże, olsy) z zespołem wydm i położonym między nimi, wybitnie cennym przyrodniczo, zbiornikiem wodnym - Jezioro Piskory, do którego reintrodukowano marsylię czterolistną.

Ważniejsze dopływy Wieprza to: Tyśmienica (75 km), Bystrzyca (70,3 km), Świnka (39,5 km), Giełczew (44,8 km), Wolica (41,6 km), Łabuńka (35,4 km) i Pór (52,6 km). Północna część zlewni Wieprza pokryta jest utworami czwartorzędowymi pochodzenia lodowcowego (gliny zwałowe, piaski wodnolodowcowe, utwory zastoiskowe), tworzącymi ciągłą pokrywę. W częściach południowej i środkowej zlewni Wieprza spod plejstoceńskich lessów na powierzchni terenu odsłaniają się osady starsze – paleoceńskie i kredowe wapienne, margle, kreda pisząca, gezy i opoki. W dolinie Wieprza i dolinach jego dopływów występują holoceńskie zastoiskowe, fluwialne i organiczne utwory.

Na obszarze zlewni Wieprza znajdują się rejony typowo rolnicze, olbrzymie kompleksy leśne (Roztoczański Park Narodowy, Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej). W dorzeczu Wieprza eksploatowanych jest wiele kopalin, spośród których największe znaczenie mają surowce energetyczne oraz surowce skalne.

Wody Wieprza wyróżniają się wyraźnie podwyższoną zawartością wapnia i strontu, w porównaniu do przeciętnych zawartości tych składników w wodach powierzchniowych. Wody górnego biegu rzeki, mają podwyższona zawartość żelaza i magnezu.

Część dorzecza Wieprza (Dolny Wieprz) objęta jest programem Natura 2000. Jest to obszar położony na terenie gmin: Baranów, Firlej, Jeziorzany, Kock, Michów, Puławy, Ryki, Żyżyn i obejmuje powierzchnię 8 182,3 ha. To obszar specjalnej ochrony siedlisk występującego tu ptactwa migrującego.

Naturalna dolina Wieprza to najlepszy przyklad "półnaturalnego krajobrazu dużej doliny rzecznej" w tej części Polski. Dolina pełni funkcję korytarza ekologicznego o randze krajowej. Jest ważną ostoją siedlisk podmokłych i okresowo zalewanych łąk z załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG. Stwierdzono występowanie 7 rodzajów siedlisk przyrodniczych z tego załącznika, zajmujących łącznie 37% obszaru. W ostoi znajduje się jedyne istniejące w Polsce, stanowisko zastępcze marsylii czterolistnej. Ponadto występuje tu 7 gatunków chronionego ptactwa (uszatka błotna, trzmielojad, błotniak łąkowy, błotniak stawowy, bocian czarny, bielik i bączek), jak również takie chronione rośliny, jak: łęg wierzbowy, łęg topolowy, łęg olszowo-jesionowy i kwietne murawy kerotermiczne. Wśród roślin wodnych na uwagę zasługują: woliffia bezkorzeniowa, salwina pływająca, gałążel żółty i rosiczka okrągło listna. W dolinie zamieszkują tez bobry i wydry, co jest wyraźnie widoczne w nadbrzeżnym krajobrazie – żeremia i nory spotyka się tutaj powszechnie. W czystych wodach Wieprza zwraca uwagę obfitość ryb, spotyka się tutaj zarówno gatunki pospolite, jak i odmiany szlachetne. Występowania dorodnych okazów. Szczupaka, sandacza czy suma potwierdzają coraz liczniejsi wędkarze. Dolny Wieprz jest to też ważną ostoją ptaków wodno - błotnych. Rozległy, otwarty teren ma bardzo duże walory krajobrazowe.

Obszar Chronionego Krajobrazu „Pradolina Wieprza” ma powierzchnę 33159 hektarów, długość 41 kilometrów a powstał w roku 1990. Rozlokowany jest na terenie dziewięciu gmin: Puławy, Żarzyn, Ryki, Ułęż, Jeziorzany, Baranów, Michów, Kock, oraz Firlej. Osią przyrodniczą Obszaru Chronionego Krajobrazu jest dolina rzeki Wieprz, której długość wynosi 73 kilometry. Dolina Wieprza jest rozległą i płaską doliną z piaszczystymi wzniesieniami, oraz podmokłymi obniżeniami. Charakter koryta się nie zmienia i jest nadal meandrujący, przez co rzeka ma dużo starorzeczy. Dolina posiada całą game siedlisk: bagna (2%), grunty orne (9%), lasy iglaste (15%), lasy liściaste (6%), lasy mieszane (3%), łąki i pastwiska (59%), tereny rolnicze z dużym udziałem elementów naturalnych (2%), wrzosowiska i zarośla (1%), zbiorniki wodne (1%), złożone systemy upraw i działek(2%).

Natura 2000. Rozległa, płaska dolina rzeczna z bogatym mikroreliefem (piaszczyste wzniesienie i muliste obniżenia). Koryto rzeki zachowało naturalny, silnie meandrujący charakter. Towarzyszą mu liczne starorzecza i zastoiska. Do doliny głównej uchodzi kilka małych dolin rzecznych (m.in. Mininy i Świnki). W dolinie Wieprza położonych jest kilka kompleksów stawów. W dnie doliny dominują rozległe, ekstensywnie użytkowane łąki o zmiennym uwilgotnieniu. Lokalnie występują płaty łęgów i zakrzaczeń wierzbowych oraz płaty muraw napiaskowych. W południowo-zachodniej części ostoi znajduje się kompleks leśny (bory świeże, olsy) z zespołem wydm i położonym między nimi, wybitnie cennym przyrodniczo, zbiornikiem wodnym - Jezioro Piskory, do którego reintrodukowano marsylię czterolistną. Naturalna dolina Wieprza, z licznymi meandrami i starorzeczami; najlepszy przykład półnaturalnego krajobrazu dużej doliny rzecznej" w tej części Polski (www.natura2000.lubelskie.pl).  Różnica wysokości tego terenu wynosi 12 metrów, ze średnią wysokością 129m n.p.m., a usytuowany jest w trzech powiatach: lubartowskim, puławskim i ryckim. Rozmieszczony jest też w 8 gminach Baranów, Firlej, Jeziorzany, Kock, Michów,Puławy,Ryki,Żyrzyn.

Rezerwat faunistyczny „Czapliniec” został utworzony 18 lutego 1987 roku. Jest to obszar o powierzchni 19,04ha. Celem ochrony było zachowanie miejsca lęgowego czapli siwej. Istotnym elementem rezerwatu są porosty, są to głównie gatunki naziemne, warstwa mchów jest też dobrze rozwinięta w przeciwieństwie do warstwy ziemnej, a występują tu pospolite gatunki typowe dla borów suchych sosnowych, natomiast uboga jest flora naczyniowa która wynosi około 66 gatunków, a ich liczba byłaby jeszcze mniejsza gdyby nie ochrona rezerwatem. Ptaki są głównym celem ochrony, a spośród innych grup kręgowców znaleźć można jedynie gryzonie. Małe zróżnicowanie charakteryzuje też faunę bezkręgowców. Zadziwiająca jest bardzo mała liczebność mrówek. Zanotowano jedynie mrówki rudnicy (Wójciak,Wójciak,1992).

Rezerwat przyrody Jezioro Piskory. Utworzony został w roku 1998. Jest połączony linią 3 miejscowości: Dęblin, Puławy oraz Żyrzyn, to Piskory znajdują się mniej więcej pośrodku powstałego trójkąta. Obecnie jest najcenniejsza ostoją ptactwa wodno-błotnego na Lubelszczyźnie.
Jezioro Piskory znajduje się w nadleśnictwie Puławy. Jest to zbiornik sztuczny który został utworzony na rzece Duży Pioter w połowie XIX w. poprzez wybudowanie od strony wschodniej i południowej grobli. Tak spiętrzona woda utworzyła Jezioro Piskory. Pierwotnie teren Piskor porastały drzewostany jesionowe, olszowe oraz miejscami dębowe. Jezioro miało dwa odpływy: na południu który był regulowany śluzą na Dużym Piotrze w miejscu obecnego oraz północny sztucznym rowem otwartym. Cechą wspólną obu odpływów był fakt iż oba wpadały do rzeki Wieprz. Do II wojny światowej przy maksymalnym spiętrzeniu wody powierzchnia wynosiła ponad 100ha. W czasie między wojennym jezioro dostarczało dużych ilości karpi hodowlanych i innych ryb właścicielom tego terenu. W 1996 roku rozpoczęto wdrażanie programu wzbogacania różnorodności biologicznej. Zrobiono to poprzez wprowadzania do zbiornika i w jego obręb rzadkich, wymagających czynnej ochrony gatunków roślin. Granica rezerwatu biegnie w przeważającej większości po drogach otaczający zbiornik, a są to głównie nieutwardzone drogi leśne o szerokości pomiędzy 4 a 6 metra(Kucharczyk,1996).

Licznik odwiedzin

Ilość wizyt: 68164

Ilość osób online: 10 guests